Vertwijfeling bij PSV, vertrouwen bij Ajax: titelstrijd is voer voor sportpsychologen

De titelstrijd in de eredivisie tussen Ajax en PSV is voer voor sportpsychologen. Want waar Ajax nu wordt geroemd om de strijd die elke week geleverd wordt, hebben spelers van PSV soms het idee dat de vechtlust ontbreekt in de eredivisie.PSV-aanvaller Noa Lang was vrij duidelijk na het Champions League-duel tussen PSV en Juventus. "We doen maar wat in de eredivisie. Als we dezelfde intensiteit op de mat leggen als in de Champions League, worden we makkelijk kampioen. Maar dat doen we niet, dus we staan terecht tweede."Middenvelder Guus Til zei na de bekeruitschakeling van PSV dat Go Ahead 'liever de finale wilde halen dan wij'.Het contrast met de woorden van Ajax-trainer Francesco Farioli is groot. "We willen allemaal het beste eruit halen, de spelers steken er enorm veel in." En tegenover Het Parool zei hij: "Ik moet de spelers bedanken voor het verleggen van hun mentale en fysieke grenzen."'PSV snel van slag'Een verklaring voor het verschil kan zijn dat landskampioen PSV uit een jaar komt waarin alles lukte in de eredivisie. De verwachtingen zijn dan ook dat PSV kampioen wordt, maar het gewenste resultaat is er nu niet."De spelers zijn op het veld meer bezig met het probleem dan met goed presteren", vertelt sportpsychologe Daniëlle van der Klein-Driesen van Flow Mentale Training. "Alles is bij PSV natuurlijk enorm resultaatgericht. De club wil alleen maar kampioen worden. De rest telt als verlies. Dat is in principe goed, maar als je dan een keer verliest, raak je eerder van slag als dat niet lukt, want daaraan zijn de spelers niet gewend."De twijfel en onrust kan effect hebben op de spelers. "Ze gaan met een soort rem spelen. Je ziet vertraging in de actie, spelers kiezen voor veilige ballen en voor passes die niet op de goede plek komen. Dat gaat nog meer in je hoofd zitten. Er wordt niet meer gekeken naar hoe de bal op de juiste plek komt", aldus Van der Klein-Driesen, die als sportpsycholoog topsporters en de jeugdselectie van onder andere Feyenoord traint.Ajax tegenovergesteldeBij Ajax is dat totaal anders. Na een jaar waarin alles mislukte, kon het alleen maar beter dit jaar. Farioli zei dat zijn team het vorige jaar wilde gebruiken om revanchegevoelens op te roepen.Op het veld is regelmatig te zien dat spelers voor elkaar door het vuur gaan en niet zomaar opgeven, zoals in de Europa League-wedstrijd tegen Union Sint-Gillis. Daar speelden de Amsterdammers het grootste gedeelte van de wedstrijd met tien man, maar zij bereikten wel de volgende ronde. Van der Klein-Driesen: "Bij Ajax moesten ze het dit jaar wel anders aanpakken. Dat ze nu veel winnen helpt enorm voor de eenheid en de teamchemie, dat versterkt. De eenheid helpt uiteindelijk om sterker te zijn dan de tegenstander. Je kunt de beste spelers bij elkaar zetten, maar als ze geen eenheid zijn kun je toch van mindere spelers verliezen. En als je de vertwijfeling bij PSV hoort, dan spreekt daar niet per se vertrouwen uit in het team. Dat lijkt bij Ajax nu anders."'Vertrouwen is key'Vertrouwen. Yuri Cornelisse, oud-voetballer van onder andere RKC, NAC, FC Groningen en ADO en mental coach, weet als geen ander hoe belangrijk dat is. "Zowel tussen spelers en trainers als onderling. Dan ga je echt voor iemand door het vuur."Dat ziet hij vooral bij Ajax nu terug. "Daar spelen namelijk spelers die ook het voorgaande, mindere, seizoen speelden en zij doen het nu wel goed. Dat zegt dus niks over de kwaliteit van de spelers, maar dat is voornamelijk het vertrouwen.""In mindere fases zie je juist hoe sterk een team is en of ze dat kunnen omzetten", zegt Cornelisse. "Als je er te lang in blijft hangen, krijg je wrijving onderling. Hoe langer je erin blijft hangen, hoe negatiever je ernaar gaat kijken en dat ook gaat uitstralen. Dat pikken anderen dan op en dan krijg je irritaties. Dat heeft invloed op je prestaties, want het hoofd en lijf werken samen."Dat anderen de irritaties merken, bleek in de thuiswedstrijd van PSV tegen Willem II, waarin Lang en Til in de wedstrijd reageerden op roepend publiek. "Als je goed in je vel zit, hoor je om je heen niet zoveel. Dan hoor je ze wel juichen en roepen, maar betrek je dat niet op jezelf."In de Champions League laat PSV dit seizoen een ander gezicht zien. Voor aanvoerder Luuk de Jong een ongrijpbaar fenomeen. "Als we zouden weten hoe dat kwam, was het probleem wel opgelost. Het gaat erom dat we elke wedstrijd ingaan alsof het een Champions League-finale is."Daarmee lijkt de PSV-aanvoerder te suggereren dat dat in de eredivisie niet lukt. "Als je alleen maar motivatie en plezier haalt uit de Champions League, dan moet je daar als organisatie mee aan de slag", stelt sportpsycholoog en onderzoeker bij de UvA, Carla Meijen."De vraag is hoe iedereen zichzelf kan blijven verbeteren en uitdagingen kan vinden op alle niveaus. Ja, je krijgt wellicht meer prestige uit belangrijke wedstrijden, maar de uitdaging is dat je ook doelen voor ogen hebt in de andere wedstrijden. Wat haal je per keer uit de wedstrijd?"En je moet de mindere dagen vooral accepteren, zegt Cornelisse."Het helpt om even wat afstand te nemen, de oorzaak te achterhalen en eens wat anders te proberen dan normaal. Je moet er vooral niet tegen vechten of van wegvluchten."Kan titelstrijd beslist worden op mentale aspect?Volgens van der Klein-Driesen is het mentale aspect een belangrijk onderdeel in de strijd om het kampioenschap. "Als je scherp bent en de kalmte bewaart, gaat alles makkelijker. Maar dat betekent niet dat Ajax er al is, zij moeten er aan blijven werken. Het kan volgende week zo afgelopen zijn."Haar collega Meijen denkt dat de titelstrijd uiteindelijk niet alleen beslist zal worden op het mentale vlak. "Het mentale vlak is natuurlijk belangrijk, maar dat geldt ook voor het fysieke, tactische, technische en fysiologische aspect. Want als je niet genoeg traint op kracht, loop je tegen blessures aan. En als je niet goed slaapt of eet heeft dat weer invloed op het mentale vlak. Dus je hebt al die elementen op zijn top nodig om kampioen te worden."