'IJzeren Rinus' Israël was ook de man van het spelinzicht en de lange bal op maat

Hij was de eerste Nederlandse voetballer die scoorde in een Europa Cup I-finale en na die gewonnen wedstrijd met Feyenoord in 1970 ook de eerste die de Europese beker voor clubteams omhoog mocht houden.Maar Rinus Israël ging vooral ook de geschiedenis in als een kiezelharde en niets en niemand ontziende centrumverdediger met een veelzeggende bijnaam: 'IJzeren Rinus'. Die hardheid gekoppeld aan een uitmuntend spelzicht en een fraaie lange pass maakte hem tot een van de beste achterhoedespelers die Nederland ooit heeft voortgebracht.Rinus Israël overleed vandaag op 83-jarige leeftijd. En daar wordt behalve in Rotterdam zeker ook in Amsterdam om getreurd.Omgeschoolde rechtshalfZijn wieg stond immers in Floradorp, de buurt in Amsterdam-Noord waar de zoon van een metselaar ook opgroeide en na een jaartje IJ-boys ging voetballen bij DWV (Door Wilskracht Verkregen). Israëls talent was onmiskenbaar, maar kon de nabijgelegen profclub De Volewijckers - spelend op een steenworp afstand van zijn ouderlijk huis - er niet toe verleiden aan de bel te trekken.Het eveneens Amsterdamse DWS (Door Wilskracht Sterk) had wel oog voor de kwaliteiten van de rechtshalf. Israël verkaste in 1962 naar de club die zijn thuisduels in het Olympisch Stadion afwerkte. Daar werd hij omgeschoold tot centrumverdediger.En met succes. Zijn eerste jaar in het betaald voetbal bekroonde hij met het kampioenschap in de eerste divisie en een seizoen later stuntte DWS door meteen ook de landstitel te veroveren, de enige in de clubhistorie.RecordbedragDe carrière van Israël, die in september 1964 voor het eerst het Oranje-shirt droeg en sindsdien vele interlands samen met clubgenoot (en latere PSV'er) Daan Schrijvers het centrum van de defensie vormde, kreeg een nieuwe impuls toen Feyenoord hem in 1966 voor een recordbedrag van 450.000 gulden naar De Kuip haalde. Hij ging er 60.000 gulden per jaar verdienen.Met de club uit Rotterdam-Zuid boekte de Amsterdammer zijn grootste successen en dat was niet in de laatste plaats te danken aan de komst in 1968 van Theo 'de Tank' Laseroms, met wie Israël een meedogenloos verdedigingsblok vormde."Je kon gemakkelijker van de DDR naar West-Duitsland vluchten dan dat je voorbij die twee kwam", drukte oud-voetballer en generatiegenoot Rob Jacobs het ooit plastisch uit, verwijzend naar de onneembare Berlijnse Muur van weleer.'Ach, ach, Rinus'Het legendarische duo schroomde niet om met rücksichtslose tackles in te grijpen. Een opponent die wél langs het tweetal had weten te glippen, riskeerde een vereffening van de rekening in de vorm van een 'cakie' of 'elleboog'. En dat kon zelfs een ploeggenoot op de training overkomen."Ik kon het als speler gewoonweg niet verdragen als ik werd gepasseerd", verklaarde Israël later zijn rigoureuze handelswijze. "Soms dacht ik dan later thuis: ach, ach, Rinus, hoe heb je het zo ver kunnen laten komen? Maar de volgende keer deed ik het gewoon weer."Zo'n aanslag kostte Coen Moulijn bijna de Europa Cup I-finale. De legendarische linksbuiten van Feyenoord hield aan een charge van Israël tijdens de training een pijnlijke enkel over. Er moest een injectie aan te pas komen om de vedette speelklaar te krijgen."Ik kon mijzelf wel voor de kop slaan", sprak de dader vijftig jaar later schuldbewust. "De beste speler die een dag voor de wedstrijd door zijn aanvoerder wordt uitgeschakeld..."Lange passDie over-mijn-lijk-mentaliteit heeft Israël niettemin zeker geholpen in zijn succesvolle loopbaan. Maar daarmee wordt tegelijkertijd te gemakkelijk voorbijgegaan aan andere voetbalkwaliteiten die Israël bezat: kopkracht, tactisch inzicht, organisatievermogen en natuurlijk die voortreffelijke lange pass.Zo'n verre trap was zelfs beslissend in de Europa Cup 1-finale op 6 mei 1970 tegen Celtic. Israël had voor rust al de 1-1 binnengekopt in Milaan, toen hij kort voor het verstrijken van de tweede verlenging Ove Kindvall aan het werk zette.De Zweedse spits kwam - ondanks hands van de Schotse captain Billy McNeill - in balbezit en rondde knap af, daarmee Nederland aan z'n eerste Europa Cup helpend."Dat geluk had ik: dat het in die wedstrijd allemaal net lukte", keek Israël ruim vijftig jaar later terug, meteen opmerkend dat hij zijn kopdoelpunt te danken had aan het vele tennisvoetbal dat hij op de training speelde. "Zo leerde je te slaan met je hoofd. Maar onwerkelijk, hoor, wij met zo'n grote zilveren beker..."Na die sensationele triomf in San Siro veroverde Israël met Feyenoord datzelfde jaar ook de wereldbeker en in 1974 de UEFA Cup; ook in de dubbele finale tegen Tottenham Hotspur scoorde de verdediger, maar dan in eigen doel. Daarnaast pakte hij in Rotterdam één KNVB-beker en drie landstitels, waarvan de laatste in 1974.'Versleten'Door meniscusoperaties in 1972 en 1973 had hij in zijn twee laatste Feyenoord-jaren veel wedstrijden gemist. In het seizoen 1973/1974 was hij zelfs maar tot zeven competitieduels gekomen. Toch nam Rinus Michels de routinier mee naar het WK in West-Duitsland, zij het niet als basisspeler.De bondscoach verraste door middenvelder Arie Haan en de jonge Wim Rijsbergen in het centrum van de verdediging te posteren. Israël mocht drie keer als invaller opdraven en werkte tegen Brazilië zijn 47ste en laatste interland af.Ook bij Feyenoord bleek zijn rol uitgespeeld. De club zag na die twee zware knieblessures geen heil meer in de 'versleten' Israël, die verkaste naar het naar de eredivisie gepromoveerde Excelsior en daar aantoonde nog best op het hoogste niveau mee te kunnen. Sterker: hij werd in 1975, net als vijf jaar eerder, verkozen tot Nederlands Voetballer van het Jaar.Zeven jaar afbouwenDesondanks vertrok Israël na één seizoen alweer. Hij koos voor eerstedivisionist PEC Zwolle.Om af te bouwen, zo werd aangenomen. Daar nam hij dan ruim de tijd voor, want pas zeven jaar - en een promotie in 1978 - later hing het inmiddels 40-jarige voetbaldier zijn kicksen aan de wilgen."Ik vond voetballen gewoon geweldig", legde hij later uit. "En ik had ook niks anders, hè. Dus laat ik het maar zo lang mogelijk volhouden, heb ik altijd gedacht."De voetballerij was dan ook nog niet af van Israël, die als trainer aan de slag ging en tal van clubs in binnen- en buitenland onder zijn hoede had. Daarnaast was hij bondscoach van Ghana en assisteerde hij bij het Nederlands elftal achtereenvolgens Dick Advocaat en Guus Hiddink.Zijn kenmerkende naar cynisme overhellende humor - "Zitten de dozen nog om je schoenen of zo?!" - zorgde vaak voor een lach, maar leidde soms ook tot wrevel bij zijn spelers. Een enkeling verlamde het zelfs. Ook de arbitrage moest het regelmatig ontgelden. "Zag je dat niet, krullenbol?", riep hij ooit na een in zijn ogen verkeerde beslissing naar een kale grensrechter.Rentree bij FeyenoordZijn rentree bij Feyenoord in 1986 werd geen succes ("Ik had nog te weinig ervaring in het trainersvak", besefte hij later), maar met het Roemeense Dinamo Boekarest (1992), Al-Wahda uit de Verenigde Arabische Emiraten (2001) en eerstedivisionist ADO den Haag (2003) vierde hij kampioenschappen.Ook na zijn trainersloopbaan bleef voetbal zijn leven kleur geven: veel wedstrijden kijken en er veel over ouwehoeren, met wie dan ook. Israël, inmiddels met zijn vrouw Greetje in Landsmeer neergestreken, was met zijn recht-door-zee-mening een graag geziene gast in praatprogramma's over voetbal.Dat was hij trouwens ook jarenlang bij fietsenwinkel Dral Tweewielers in zijn woonplaats, waar hij gezeten achter 'zijn' tafel en kletsend over van alles en nog wat dagelijks een paar uurtjes doorbracht. Niet dat hij zelf nog fietste. Dat zat er niet meer in, na de problemen met zijn hart, zijn nieuwe knie en heup en beschadigde zenuwen in nek en rug.Over hoe men hem zou herinneren als voetballer, maakte hij zich niet druk. "Ik had in elk geval een goeie trap", gaf hij zichzelf een paar jaar terug in een interview een zeldzame schouderklop. "Maar als ze zeggen dat ik alleen hard was, vind ik het ook goed."