Eerst plezier, dan presteren: waarom het Noorse sportmodel werkt (ook voor voetbal)

Noem eens een sport waar de Noren niet goed in zijn. Ze kunnen hardlopen, skiën, wielrennen, tennissen, schaatsen, beachvolleyballen, handballen en langlaufen. Maar zeker ook voetballen. En dat in een land met nog geen zes miljoen inwoners. Achter het Noorse sportsucces zit een idee. Het resultaat daarvan zie je ook terug in het Noorse voetbalelftal dat om middernacht zijn eerste groepsduel op het WK speelt tegen Irak. Geen resultaten, geen druk Een overeenkomst tussen al die Noorse voetballers? Tot hun twaalfde speelden ze hun jeugdwedstrijden zonder scores of ranglijst. Winnen was niet het belangrijkste, plezier maken juist wel. Die filosofie vormt de basis van veel sportprestaties in Noorwegen, legt Tore Øvrebø uit, directeur topsport van het Noorse Olympische Comité. De omgang met kinderen is cruciaal. "Laat kinderen vooral hun gang gaan. Ze moeten zo lang mogelijk een speelse ervaring krijgen", zegt Øvrebø. Daar passen resultaten en druk tot hun twaalfde jaar niet in. Øvrebø: "We zijn wel degelijk competitief. Maar we maken op jonge leeftijden geen selectie op basis van resultaten. We pikken geen talenten eruit. We willen dat kinderen plezier ervaren, zonder dat we ze ranken. Vroeg of laat krijgt de jeugd vanzelf wel intrinsieke motivatie." "Veel kinderen doen ook meerdere sporten", zegt Øvrebø. "En als ze één sport doen, moedigen we het aan om op verschillende manieren te trainen voor die sport. Zodat we ze een brede basis van motoriek en ervaringen bieden. En zodat ze sociale vaardigheden ontwikkelen." "Pas als ze ouder zijn, kun je gaan professionaliseren om ze te steunen in hun topsportcarrière." Humanistische benadering "We zijn een rijk land en in Noorwegen hebben we de welvaart vrij gelijk verdeeld", zegt Øvrebø. "Dat betekent dat veel kinderen de mogelijkheid hebben om te sporten en dat ouders betrokken zijn bij de sport." Het past in de humanistische benadering die Noorwegen hanteert. "We willen alle mensen in Noorwegen in staat stellen zich te ontwikkelen. En dat kan met sport. Zodat ze er een leven lang iets aan hebben." Van het in de vroege jaren tachtig ontwikkelde beleid zie je de afgelopen jaren het resultaat. Tientallen nationale sportbonden voegden zich naar de ideeën van het Noorse Olympisch Comité en verbonden zich daarmee aan bepaalde verplichtingen. Die centralisatie leidde ertoe dat de kennis van veel topsportcoaches en sportwetenschappers overvloeide naar verschillende disciplines. Øvrebø: "Het draait allemaal om leren van elkaar, ontwikkeling en zo het steunen van de atleten." Ook de nationale voetbalbond NFF sloot zich aan. En het Noorse voetbal schoot de laatste jaren als een raket omhoog. Twee revoluties Hakon Grøttland, hoofd spelersontwikkeling bij de bond, kreeg al talloze keren de vraag: wat is het geheim van het Noorse voetbal? Telkens is zijn antwoord: "Er is geen geheim." Maar: "Er zijn wel twee belangrijke oorzaken. Tussen 2000 en 2010 kregen we veel nieuwe kunstgrasvelden." Handig in het natte Noorwegen. "En: als voetballand gingen we tussen 2010 en 2020 massaal talent ontwikkelen." "Ik durf wel te zeggen dat de huidige generatie topvoetballers een direct gevolg is van die twee revoluties." Grøttland, die de Noorse aanvoerder Martin Ødegaard ontdekte, ontwikkelde een model waarin voetbaltalent kon blijven doorstromen. Het leverde in 2014 de Landslagsskolen op: de nationale voetbalschool waar spelertjes in grote groepen in achttien landelijke districten bijeen komen om te trainen. Jeugdopleiding vanaf 14 jaar "Van 0 tot 12 jaar spelen kinderen nog bij hun lokale vereniging", legt Grøttland uit, volgens de nationale regels. "Van 12 tot 14 jaar wordt talent eruit gepikt na samenwerking tussen lokale clubs, de nationale voetbalschool en nationale profclubs. En vanaf 14 jaar mogen ze naar jeugdopleidingen van Noorse profclubs." De voetbalscholen zijn essentieel: ze dienen als belangrijk opstapje in het opleidingstraject. "Het gaat erom dat we zo veel mogelijk mensen op één lijn krijgen, gebaseerd op een gemeenschappelijke filosofie", zegt Grøttland. "Zo probeerden we het Noorse team op te bouwen." Dat lukte. Grøttland: "We moeten bescheiden blijven, maar we zeggen nu dat we een gouden generatie hebben. En nationale jeugdteams doen het ook goed. Het is veelbelovend." Het model bracht topspelers als Ødegaard en superspits Erling Haaland voort, de sterren van het Noorse elftal dit WK. "Ik herinner me dat Haaland wel goed was als 14-jarige, maar niet zó goed. Wij dachten dat andere spitsen veelbelovender waren. Maar plots brak hij door." Een bevestiging van de filosofie: "We willen talent niet te vroeg eruit pikken. We willen zo veel mogelijk spelers zo lang mogelijk zien." Ongeduldige ouders "We moeten het Noorse model beschermen en blijven ontwikkelen. Tegen de druk en de mechanismen van het voetbal", stelt Grøttland. "Sommigen willen bijvoorbeeld eerder beginnen met talent selecteren." En dan is er de druk van internationale clubs die Noors voetbaltalent opmerken. "Dan zeggen Noorse topclubs misschien: ja, maar als wij de talenten niet nu eruit pikken, doet Manchester United het. Je moet het ecosysteem intact proberen te houden." "Ongeduld kan ook groeien onder de ouders, omdat ze meer willen voor hun kinderen dan oudere generaties. We moeten de ouders van nu blijven leren wat de mechanismen zijn in de Noorse voetbalsport en hoe ze zich moeten gedragen rond de kinderen." Het Noorse model werkt volgens Øvrebø vanwege de Noorse mentaliteit, maar ook door de omvang van de bevolking: slechts 5,6 miljoen mensen. "We zijn klein genoeg zodat iedereen in de topsport elkaar kent en kan samenwerken, maar we zijn groot genoeg om een stevige prestatiecultuur op te bouwen." De "zachte aanpak" gaat volgens Øvrebø in tegen de intuïtie van sommige beleidsmakers in andere landen. Niet in Noorwegen. "Het voelt onlogisch dat wij de kinderen niet dwingen een keuze te maken tussen sporten, niet dwingen zich te specialiseren. Maar het werkt voor de kinderen. En het werkt voor de topatleten."