Wat is dat 'match momentum' dat we tijdens het WK telkens in beeld zien?

Tijdens bijna iedere WK-wedstrijd wordt het wel een keer in beeld gebracht: het 'Match Momentum', een golvend grafiekje linksonder in het scherm. De FIFA probeert daarmee voor de tv-kijker te visualiseren welk team het dreigendst was in bepaalde fases van de wedstrijd. Het is een statistisch foefje dat tijdens de coronajaren is ontwikkeld en in de sportwereld snel aan populariteit wint. Liefhebbers van Engels voetbal zien het bijvoorbeeld al twee seizoenen gebruikt worden rondom Premier League-wedstrijden. Maar hoe wordt nou bepaald welk team het ongrijpbare 'momentum' heeft? En spelen de drinkpauzes tijdens het WK hierin nog een rol? Vibe "Het is in essentie gewoon een vibe die je probeert weer te geven", zegt Nils Mackay, die het het momentum-model ontwikkelde als datawetenschapper van Stats Perform. Tegenwoordig werkt hij als datawetenschapper voor de Italiaanse voetbalclub Como. "Het was begin 2019 dat we een vraag kregen van een Premier League-club. Zij wilden weten wat voor invloed momentum heeft op de kans dat je gaat scoren, en of ze iets konden doen om het momentum in een wedstrijd te beïnvloeden." "Toen ben ik met een collega gaan brainstormen en hebben we iets ontwikkeld. Vervolgens zijn we gewoon gaan kijken of dat overeenkwam met wat we met onze eigen ogen zagen, omdat er toen nog geen definitie van momentum bestond. En dat bleek al snel wel aardig te kloppen." In de jaren erop werd het momentum-model nauwkeuriger gemaakt en op veel plekken overgenomen. De momentum-grafiek die we tijdens het WK in beeld zien, is bijvoorbeeld van de FIFA zelf, maar wordt op dezelfde manier gemaakt als het model dat Mackay ontwikkelde. Possession Value Aan de basis van het huidige momentum-model ligt een statistiek die Possession Value heet. Daarmee wordt van elke actie op het voetbalveld, of het nou een pass, een kopduel of een tackle is, bepaald of de kans op een doelpunt ermee wordt vergroot. "Uiteindelijk kun je dan voor een spelsituatie zeggen: dit is de kans dat er in de komende tien seconden wordt gescoord", zegt Mackay. Het team dat volgens het model de grootste kans heeft om in de komende tien seconden te scoren, krijgt in de momentum-grafiek een 'plusje'. Maar gaat het balbezit vervolgens over naar de andere ploeg, die een paar snelle voorwaartse passes geeft, dan kan het momentum zomaar weer kantelen. Jonny Whitmore, Director of Analytics van Stats Perform: "Het model meet simpelweg per minuut wie het dreigendste team is. Verder zou ik er niet te brede conclusies aan verbinden. Verdient een team dat meer momentum heeft te winnen? Dat hangt er maar net vanaf. Teams die als tactiek hebben om op de counter te spelen, zullen minder momentum hebben in de grafiek. Maar toch kunnen ze wel de terechte winnaar zijn." Vraagtekens Critici zetten vraagtekens bij de momentum-grafiek, die volgens hen alleen maar weergeeft wat de tv-kijker toch al zelf heeft gezien. Whitmore vindt die kritiek te makkelijk. "Het eerste wat ik doe als ik een wedstrijd heb gemist, is het opzoeken van het momentum", zegt Whitmore. "Omdat het een nauwkeurige tijdlijn van de wedstrijd is, die het hele verhaal vertelt. Het stelt ons in staat om een wedstrijd te beschouwen zonder vooroordelen." "Neem bijvoorbeeld de halve finale tussen Engeland en Argentinië. Ik had echt het gevoel dat Argentinië het hele duel beter was geweest, maar ik zat alleen met de laatste dertig minuten in mijn hoofd. Eigenlijk was het de eerste 50 tot 60 minuten een wedstrijd die op en neer golfde." Drinkpauzes Veel analytici zijn ervan overtuigd dat de verplichte drinkpauzes op dit WK een grote invloed hebben op het momentum in wedstrijden. Zo kwam Nederland tegen Zweden snel op een 2-0 voorsprong, maar kantelde de wedstrijd na de eerste drinkpauze. "Er zijn al mensen geweest die er analyses over hebben gemaakt", zegt Mackay. "Sommigen kwamen tot de conclusie dat drinkpauzes een licht effect hebben, anderen waren er wat sceptischer over. Ik denk zelf dat de sample size nog te klein is om conclusies te kunnen trekken." Whitmore: "Mijn intuïtie zegt dat de drinkpauzes wel degelijk invloed hebben, maar mijn cijfers zijn nog niet zo overtuigend. Op dit WK was er in 56 procent van de wedstrijden geen enkele zwaai in het momentum rondom drinkpauzes, meer dan de helft dus." "Verder hebben we dit ook weleens uitgezocht voor competities zonder drinkpauzes, bijvoorbeeld de Premier League. Daar zie je ook al dat het eerste kwart vaak wat saaier is en dat er in het tweede kwart pas meer kansen worden gecreëerd."