Nieuwe FIFA-rel rond aandelen WK: wat is Infantino van plan met de voetbalbond?

De FIFA heeft de voetbalwereld gisteren op zijn grondvesten doen laten schudden, vlak na het WK. Met de oprichting van een nieuw bedrijf, dat aandelen gaat uitgeven, wil de FIFA van alles veranderen aan de organisatie van het wereldkampioenschap. Vier vragen over dit plan en welke rol FIFA-voorzitter Gianni Infantino daarin speelt. Wat houdt het plan precies in? "Het huidige model van het WK loopt tegen de financiële grenzen aan", zegt Jan de Jong, directeur van de Eredivisie CV. Afgelopen zomer haalde de FIFA elf tot vijftien miljard euro op, maar om dit in de toekomst te kunnen herhalen, is vernieuwing en verdere commercialisering nodig. "De FIFA wil meer landen veroveren, vooral in Azië", zegt De Jong. "Daar woont 60 procent van de wereldbevolking. Stel dat er meer landen meedoen aan het WK, dan is de kans groot dat je ook landen als China en India op het toernooi krijgt. Dan stijgt de waarde van je mediarechten enorm." De wereldvoetbalbond heeft daarom het plan opgevat om een dochteronderneming op te richten, die FIFA Forward Enterprise (FFE) moet gaan heten. Daarin worden alle commerciële activiteiten van de bond ondergebracht, zoals de verkoop van tickets, tv-rechten en sponsordeals. Als non-profitorganisatie mag de FIFA zelf geen aandelen uitgeven. Maar de beoogde FFE mag dat wel, waarmee de wereldvoetbalbond zichzelf een flinke financiële injectie zou geven. Dit jaar nog hoopt de FIFA naar eigen zeggen 4,2 miljard dollar op te halen. De FIFA stelt dat alle andere, voetbalinhoudelijke, beslissingen gewoon door de FIFA zelf genomen blijven worden. Over de grootte van een WK, of welk land het organiseert, zouden investeerders dus niets te zeggen hebben. Hoe zijn de reacties? Voetbalfans wereldwijd zijn kritisch. Zij vinden al langer dat de sport te commercieel wordt, met de drinkpauzes en de veelbesproken halftimeshow op het afgelopen WK als recente voorbeelden. Nu volgen ook felle reacties van voetbalbonden: "Hiermee wordt een grens overschreden die bestuursorganen in het voetbal nooit zouden mogen overschrijden", schreef de Europese voetbalbond UEFA. Later kwamen ook de continentale bonden van Azië en Noord- en Midden-Amerika met vergelijkbare reacties op de FIFA-plannen. Hoe oprecht die reactie is, moet blijken. Arnout Geeraert, professor Sport Governance aan de Universiteit Utrecht: "De UEFA heeft zich, na het debacle met de Super League, gerealiseerd dat het in hun belang is om zich te positioneren als 'hoeder van het ware, traditionele voetbal.' En dus tegen overcommercialisering te zijn." "Maar tegelijkertijd is hun Champions League natuurlijk ook enorm commercieel. Daarom neem ik de dreiging van de UEFA, dat zij een volgend WK zouden boycotten, zeker niet serieus. Het is net zoals dreigen met een atoombom: daar komt zoveel schade bij kijken, dat je je kan afvragen hoe realistisch de dreiging is." Voormalig KNVB-directeur Bert van Oostveen schrok niet zo van de plannen van de FIFA en de reacties erop. "Het plan voelt wel een beetje als het weggeven van de kroonjuwelen. Maar op zich is het niet heel gek dat je je marketing en sportrechten verkoopt: dat heeft de UEFA in de jaren negentig ook gedaan met de Champions League." Wat Van Oostveen, net als Eredivisie-directeur De Jong, wel benadrukt: "Het moet wel in samenspraak met alle lidstaten, en het moet transparant gebeuren." Wat is Infantino van plan? FIFA-voorzitter Gianni Infantino wordt genoemd als meesterbrein achter het plan. Hij belooft dat de extra miljarden gebruikt gaan worden om het voetbal naar een hoger plan te tillen en te zorgen dat de sport "duurzaam en inclusief ontwikkeld wordt in elke hoek van de wereld." Professor Geeraerts legt uit waarom veel mensen vermoeden dat Infantino daarnaast ook andere plannen heeft. "Binnenkort begint hij aan zijn derde en laatste termijn als FIFA-voorzitter. Daarna mag hij niet meer verkozen worden." "Maar als hij daarna voorzitter wordt van de FFE, blijft hij in het centrum van de macht. Met alle voordelen die eraan verbonden zijn, van privévliegtuigen tot vijfsterrenhotels. Wie macht heeft, geeft dat doorgaans niet zo snel af." En nu? Later dit kalenderjaar - de FIFA moet een exacte datum nog bekendmaken - zal er een vergadering plaatsvinden van de FIFA-raad. Daarin zitten alle voorzitters van de continentale voetbalbonden en enkele afgevaardigden van nationale voetbalbonden. Zij moeten het plan goedkeuren. Reactie KNVB: 'Zeer zorgelijke ontwikkeling' "Op basis van wat nu naar buiten is gebracht, vinden wij dit een zeer zorgelijke ontwikkeling voor het internationale voetbal", reageert de KNVB tegenover de NOS. "Tegelijkertijd hebben wij de officiële uitwerking van het voorstel nog niet ontvangen en zijn er nog veel vragen. We verwachten hierover op korte termijn ook overleg te voeren met de UEFA en de andere Europese bonden." "Zodra de officiële uitwerking beschikbaar is, zullen we het voorstel gezamenlijk zorgvuldig bestuderen en bespreken. Voor de KNVB staat voorop dat het belang van het voetbal, goed bestuur en transparantie altijd leidend moeten zijn." Als dat gebeurt, wordt het plan in maart 2027 op het grote FIFA-congres ter stemming gebracht. Dat is hetzelfde congres waar Infantino herkozen hoopt te worden als voorzitter. Om de zaken te bespoedigen, heeft de FIFA zijn lidstaten ieder 40 miljoen dollar beloofd als ze akkoord gaan met het plan, volgens de Britse krant The Times. Uiterlijk 19 september moeten ze hun goedkeuring geven. Doen ze dat niet, dan krijgen ze minder geld. De UEFA reageerde geprikkeld op deze onthulling: "Vandaag hebben we kennis genomen van deze deadline die de FIFA heeft opgelegd aan zijn lidstaten. Dit zegt alles wat je moet weten over het plan. Wij weten dat er significante en groeiende weerstand is tegen FIFA's plan."