Rapport: aanpak van vuurwerk in voetbalstadions schiet tekort

De huidige aanpak tegen vuurwerk in voetbalstadions heeft veel te weinig effect. Dat zegt het Auditteam Voetbal en Veiligheid, een adviesorgaan voor de overheid en de KNVB. In 2018 werd nieuw vuurwerkbeleid gemaakt, maar de afspraken van toen zijn volgens het Auditteam niet meer dan een "papieren werkelijkheid". Nieuw beleid maken is niet nodig, clubs en ordehandhavers moeten simpelweg de regels van acht jaar geleden beter uitvoeren. Gebeurt dat niet, dan is het "een illusie" dat vuurwerk uit de stadions verdwijnt. Die alarmerende conclusie staat in een rapport dat uitkomt op de dag na de wedstrijd SC Cambuur - Feyenoord, die gisteren tijdelijk werd gestaakt omdat uitfans vuurwerkpijlen gooiden. Zeven Cambuur-supporters raakten gewond. Zij hebben brandwonden, gehoorschade en oogletsel. Het laten doorspelen van die wedstrijd leidde tot veel onbegrip: Een van de afspraken van acht jaar geleden is dat stewards beter moeten fouilleren. Maar in de praktijk blijkt dat bij veel clubs de pakkans klein is. Daarom pleit het Auditteam voor technologische innovaties zoals scanpoorten, handscanners en betere camera's. Ook moeten medewerkers en leveranciers van voetbalclubs beter worden gecontroleerd. Dat laatste is nodig omdat hooligans steeds innovatiever smokkelen. Zo hebben ze dubbele kledinglagen of verstoppen ze vuurwerk in spullen als trommels en megafoons. Ook is er een vermoeden dat vuurwerk soms al voor de wedstrijddag naar binnen wordt gesmokkeld door mensen die bij de club werken. No pyro no party Vuurwerk volledig uit de stadions weren, is volgens het Auditteam een bijna onmogelijke klus. In de hooliganwereld geldt een cultuur van 'no pyro no party': supporters zien het als onderlinge competitie om elkaar te overtreffen met vuurwerkacties. De handel en smokkel gaat bovendien steeds professioneler, met gestructureerde taakverdelingen die bepalen wie verantwoordelijk is voor bijvoorbeeld inkoop en transport. "Fans weten iedere keer weer een nieuwe strategie te vinden om vuurwerk in het stadion te krijgen", zegt Michel Bezuijen. Hij is voorzitter van het Auditteam en daarnaast ook burgemeester van Zoetermeer. In zijn onderzoek kwam hij enkele "creatieve" hooligans tegen. Zo waren er in 2023 twee PEC Zwolle-fans die dagen voor de wedstrijd tegen Go Ahead Eagles midden in de nacht rookpotten verstopten. Die werden later op afstand ontstoken. En bij de bekerfinale van vorig jaar zou een AZ-supporter zich met kruit hebben laten bestrooien om als lokaas te dienen voor de vuurwerkhonden. Die zijn daardoor afgeleid en missen het vuurwerk dat naar binnen is gesmokkeld. Het adviesorgaan doet de volgende aanbevelingen: streng en zichtbaar handhaven, beter opsporen, consequent straffen en bivakmutsen verbieden. Daarnaast kan het ook zinvol zijn om alternatieve sfeeracties te organiseren. De onderzoekers zien weinig in het straffen van de clubs via geldboetes of strafpunten. "Dat nemen die supporters gewoon voor kennisgeving aan", zegt Bezuijen. Het in 2018 gemaakte beleid heeft onvoldoende effect vanwege 'versnippering'. Er is niet één organisatie die de leiding neemt door afspraken te monitoren of clubs te wijzen op de regels. Ook vrezen sommige clubs dat de relatie met hun eigen fans verslechtert. Zolang dat niet verandert, moeten we volgens het Auditteam "niet de verwachting hebben dat de situatie wezenlijk zal veranderen". Wat verder opvalt in het rapport is dat een kwart van alle voetbalsupporters positief is over illegaal vuurwerk bij wedstrijden: ze vinden het sfeerverhogend en mooi. 56 procent van de ondervraagden is er negatief over, blijkt uit eerder onderzoek van de KNVB. Vrijwel iedere speelronde Volgens het Auditteam gebeurt het afsteken van vuurwerk steeds "georganiseerder en grootschaliger" met "grote hoeveelheden fakkels, rookpotten en soms zwaar knalvuurwerk". Tegelijkertijd neemt het aantal geregistreerde incidenten in het betaalde voetbal af: van 399 in het seizoen 2022/2023 naar 173 twee seizoenen later. Maar, zo benadrukken de onderzoekers: "De registratiesystematiek geeft slechts beperkt inzicht in de werkelijke omvang, ernst en impact van het probleem." Bij de meeste vuurwerkincidenten zijn Feyenoord-fans betrokken (15 procent). Daarna volgen PSV (7 procent), Ajax (6) en Keuken Kampioen Divisie-club MVV (5). Vuurwerk in voetbalstadions is in heel Europa een "wijdverbreid en hardnekkig" probleem. In België wordt bij 41 procent van de wedstrijden vuurwerk afgestoken, met honderden gewonden tot gevolg. Onze zuiderburen doen daarom een proef waarbij bepaalde supporters onder toezicht legaal vuurwerk mogen afsteken. In Noorwegen gebeurt iets soortgelijks. De Nederlandse voetbalwereld bekijkt die proef met belangstelling, tegelijkertijd zijn er scepsis om hier hetzelfde te doen. Volgens de onderzoekers normaliseert zo'n proef vuurwerk en staat het haaks op het landelijke vuurwerkverbod dat sinds kort geldt. Bovendien is binnen onze wet- en regelgeving weinig ruimte voor zulke experimenten.