Missers tegen Marokko voeden nationaal penaltytrauma: komen we er ooit vanaf?

Keeper Bart Verbruggen die de bal met pech via zijn hak over de lijn werkt en Quinten Timber die zijn strafschop ver naast schiet. Na de teleurstellende penaltyreeks van het Nederlands elftal op het WK tegen Marokko kan een nieuw hoofdstuk worden toegevoegd aan ons 'nationale penaltytrauma'. Het is de zevende keer dat Oranje via een strafschoppenserie wordt uitgeschakeld op een EK (1992, 1996 en 2000) of WK (1998, 2014, 2022 en nu dus 2026). In totaal wist Nederland in de geschiedenis maar twee van de tien penaltyreeksen op een eindtoernooi te winnen. Ter vergelijking: Duitsland won er zes van de acht. Sleutelwedstrijd Hoe zijn we aan dat penaltytrauma gekomen en belangrijker, hoe komen we er weer vanaf? Volgens sporthistoricus Jurryt van der Vooren kun je met terugwerkende kracht vaststellen dat het trauma in 1992 is begonnen. "Marco van Basten miste op dat EK de beslissende strafschop in de halve finale." Ook op de daaropvolgende Europese eindtoernooien ging het mis vanaf 11 meter. Op het EK van 1996 miste Clarence Seedorf een beslissende penalty tegen Frankrijk; op het EK van 2000 ging het in eigen land tegen Italië helemaal mis. "Toen miste Oranje in de reguliere speeltijd al twee penalty's", zegt Van der Vooren. "Nederland was echt veel beter, maar uiteindelijk bleek dit de sleutelwedstrijd in ons penaltytrauma. We vlogen er in de strafschoppenserie uit." Gemiste penalty's van Oranje door de jaren heen: Toch zijn er ook lichtpuntjes, zegt Van der Vooren. "Neem het WK van 2014. In de kwartfinale wonnen we door een legendarische keeperswissel met strafschoppen van Costa Rica." "Vlak voor het einde van de verlenging verving bondscoach Louis van Gaal keeper Jasper Cillessen door Tim Krul, puur met het oog op de aankomende strafschoppenserie. Met succes. Alleen ging het in de halve finale via zo'n zelfde strafschoppenserie tegen Argentinië alsnog mis. Lees hier een recente terugblik op de historische keeperswissel: Bondscoach Ronald Koeman ging na de verloren wedstrijd tegen Marokko vanmorgen in op de gemiste penalty's. "We weten hoe moeilijk penalty's zijn op dit soort momenten", zei hij. "We hebben er drie van de vijf gemist en dat is te veel. Dit blijft een zwarte bladzijde." Huppelen Specialist Paul Vrenken hielp onder meer FC Den Bosch bij het verbeteren van de penalty's. Volgens hem wordt er niet genoeg structureel getraind op het nemen van strafschoppen. "Normaal komen die maar een paar keer per jaar voor", zegt Vrenken. "Maar bij grote toernooien is dat veel vaker. En dan zie je dat het voor spelers niet zo geautomatiseerd is dat ze het goed kunnen." Hij zag veel verschillen tussen hoe de spelers de strafschop namen. "Kijk naar Wout Weghorst. Die legt de bal neer, neemt een paar stappen achteruit en rost hem er werkelijk in", zegt de trainer. "Maar er zitten ook spelers tussen die van de zenuwen iets nieuws doen zoals even inhouden, huppelen of opeens recht achter de bal gaan staan. Dat werkt gewoon niet." Mislukkingen meedragen Ook het mentale aspect valt te trainen, zegt hoogleraar sportpsychologie Nico van Yperen van de Rijksuniversiteit Groningen. "De druk die je voelt op een WK is natuurlijk uniek, maar toch kan je dat wel nabootsen", zegt hij. Als voorbeeld van een techniek noemt hij visualiseren, waarbij je zo'n penaltyreeks in je hoofd al helemaal doorloopt. "Bij mentale training is het belangrijk dat de focus niet ligt op het onderdrukken van ongewenste gevoelens, maar juist op het leren om er op een goede manier mee om te gaan", zegt de hoogleraar. Volgens sporthistoricus Van der Vooren wordt het voor Oranje steeds lastiger, omdat ze "alle mislukte series ook nog met zich meedragen". Hij bedoelt daarmee dat de spelers van Oranje niet alleen die ene strafschoppenserie moet zien te winnen, maar Nederland ook moeten verlossen van het trauma waar iedereen het over heeft. "Dan moet je goede mentale training hebben gehad om daaraan te ontsnappen." Tussen de oren Dat erkent ook sportpsycholoog Van Yperen. "Natuurlijk denken spelers aan al die voorgaande keren dat het is misgegaan", zegt hij. "Net zoals wij als kijkers daaraan denken zodra zo'n strafschoppenserie gaat beginnen." Volgens hem is mentale training de oplossing voor falen onder druk. "Wat niet wil zeggen dat je niet zal falen. Maar je verkleint wel echt de kans dat het gebeurt."